CBAM w praktyce – jakie dane i dokumenty powinien gromadzić importer?
Od 1 stycznia 2026 r. mechanizm CBAM funkcjonuje w Unii Europejskiej w fazie docelowej. Oznacza to, że importerzy towarów objętych CBAM muszą nie tylko monitorować wielkość importu i emisje wbudowane, ale również przygotować się do rozliczenia odpowiedniej liczby certyfikatów CBAM.
Mechanizm obejmuje wybrane towary z sektorów:
- cementu,
- żelaza i stali,
- aluminium,
- nawozów,
- energii elektrycznej,
- wodoru.
Dla importera największym wyzwaniem może być zebranie wiarygodnych danych od producenta spoza Unii Europejskiej. Dlatego przygotowań nie warto odkładać do momentu składania deklaracji. Dane powinny być pozyskiwane i porządkowane już na etapie współpracy z dostawcą.
Najpierw ustal, czy importowany towar podlega CBAM
Podstawą prawidłowego rozliczenia jest właściwa klasyfikacja towaru. Importer powinien gromadzić informacje pozwalające jednoznacznie ustalić, czy dany produkt podlega mechanizmowi CBAM.
W szczególności należy zwrócić uwagę na:
- kod CN stosowany w zgłoszeniach celnych,
- dokładny opis produktu,
- kraj pochodzenia,
- dane producenta,
- instalację, w której towar został wyprodukowany.
Sama nazwa handlowa produktu nie wystarcza do oceny, czy jest on objęty CBAM. Znaczenie ma kod CN wskazany w przepisach oraz faktyczny charakter importowanego towaru.
Warto więc przechowywać:
- dokumenty celne,
- faktury,
- specyfikacje techniczne,
- dokumenty transportowe,
- dokumentację dotyczącą pochodzenia towaru,
- korespondencję potwierdzającą klasyfikację produktu.
Importer powinien również prowadzić zestawienie ilości sprowadzonych towarów.
Dla towarów z sektorów cementu, nawozów, żelaza i stali oraz aluminium obowiązuje jeden masowy próg de minimis wynoszący 50 ton, liczony łącznie na importera w danym roku kalendarzowym. Po jego przekroczeniu importer podlega obowiązkom CBAM, w tym obowiązkowi uzyskania statusu Upoważnionego Zgłaszającego CBAM.
Jakie dane o emisjach należy pozyskać od dostawcy?
Najważniejszą informacją są emisje wbudowane powstałe podczas produkcji importowanych towarów.
Importer powinien pozyskać od producenta między innymi:
- dane identyfikujące instalację produkcyjną,
- informacje o procesach produkcyjnych,
- informacje o wykorzystywanych technologiach,
- wielkość produkcji,
- emisje przypisane do konkretnych towarów,
- dane dotyczące wykorzystywanych paliw,
- informacje o surowcach wykorzystywanych w produkcji,
- dane potrzebne do określenia emisji bezpośrednich,
- informacje o zużyciu energii elektrycznej, jeżeli są wymagane dla danego rodzaju towaru,
- dane dotyczące emisji pośrednich, jeżeli podlegają uwzględnieniu.
Zakres potrzebnych informacji zależy od sektora i zastosowanej metody obliczania emisji.
Emisje bezpośrednie są związane przede wszystkim z procesem produkcji danego towaru. W przypadku części produktów znaczenie mają również emisje pośrednie wynikające ze zużycia energii elektrycznej.
Zakres emisji pośrednich uwzględnianych w CBAM zależy od rodzaju towaru i szczegółowych zasad obowiązujących w danym sektorze.
Komisja Europejska opublikowała odrębne wytyczne sektorowe, między innymi dla cementu, wodoru, nawozów, żelaza i stali, aluminium oraz energii elektrycznej. Dlatego jeden uniwersalny formularz stosowany wobec wszystkich dostawców może nie zapewnić kompletu potrzebnych informacji.
Nie masz pewności, jakie dane będą wymagane w Twojej firmie?
CBAM wymaga współpracy kilku obszarów przedsiębiorstwa, między innymi:
- działu zakupów,
- logistyki,
- działu celnego,
- działu środowiskowego,
- osób odpowiedzialnych za współpracę z zagranicznymi dostawcami.
Na szkoleniu CBAM pokazujemy krok po kroku, jak identyfikować towary objęte mechanizmem, pozyskiwać dane od dostawców spoza UE oraz przygotować firmę do nowych obowiązków.
[Zobacz szkolenie CBAM]
Kiedy należy rozliczyć CBAM?
Choć docelowy system CBAM obowiązuje od 1 stycznia 2026 r., importerzy nie składają deklaracji po każdej dostawie.
Dane dotyczące importowanych towarów i związanych z nimi emisji należy gromadzić przez cały 2026 r.
Najważniejsze terminy to:
- 1 stycznia 2026 r. – rozpoczęcie docelowego okresu CBAM,
- 1 lutego 2027 r. – rozpoczęcie sprzedaży certyfikatów CBAM za import realizowany w 2026 r.,
- 30 września 2027 r. – termin złożenia pierwszej rocznej deklaracji CBAM obejmującej import z 2026 r.,
- 30 września 2027 r. – termin umorzenia wymaganej liczby certyfikatów CBAM.
W praktyce oznacza to, że firmy mają czas na uporządkowanie procesów i pozyskanie danych od dostawców, jednak nie warto odkładać tych działań na ostatnie miesiące przed terminem rozliczenia.
Dokumenty potwierdzające wiarygodność danych
Same wartości liczbowe nie powinny być jedynym elementem dokumentacji.
Importer powinien przechowywać również informacje pozwalające wykazać, w jaki sposób dane zostały pozyskane i obliczone.
W dokumentacji powinny znaleźć się między innymi:
- opis zastosowanej metody obliczeniowej,
- okres, którego dotyczą dane,
- dokumentacja źródłowa,
- dane przekazane przez producenta,
- informacje o instalacji produkcyjnej,
- informacje o zastosowanych wartościach domyślnych, jeżeli zostały wykorzystane,
- dokumentacja dotycząca rzeczywistych emisji,
- raporty weryfikacyjne, jeżeli są wymagane,
- dokumenty potwierdzające cenę emisji zapłaconą poza UE.
W fazie docelowej znaczenie ma również weryfikacja rzeczywistych emisji przez akredytowanego weryfikatora.
Operatorzy instalacji spoza UE mogą udostępniać dane dotyczące instalacji i emisji za pośrednictwem rejestru CBAM. Akredytowani weryfikatorzy mogą analizować te informacje i dokumentację, a następnie wystawiać raporty weryfikacyjne.
Jeżeli w kraju produkcji zapłacono cenę za emisję dwutlenku węgla, należy również gromadzić dokumenty potwierdzające jej faktyczne poniesienie.
W przypadku korzystania z rzeczywistych emisji odpowiednio udokumentowana cena emisji zapłacona w państwie trzecim może zostać uwzględniona przy ustalaniu liczby certyfikatów CBAM podlegających umorzeniu.
Jak uporządkować dokumentację CBAM w firmie?
Dobrą praktyką jest stworzenie jednego rejestru CBAM, w którym informacje dotyczące poszczególnych importów będą gromadzone w ujednolicony sposób.
Przykładowa struktura takiego rejestru może wyglądać następująco:
| Informacja | Co warto gromadzić |
| Towar | nazwa produktu i kod CN |
| Pochodzenie | kraj pochodzenia towaru |
| Dostawca | dane zagranicznego dostawcy |
| Producent | dane producenta towaru |
| Instalacja | instalacja, w której wyprodukowano towar |
| Wielkość importu | ilość sprowadzonego towaru |
| Emisje | wartość emisji wbudowanych |
| Źródło danych | producent, dokumentacja techniczna, wartości domyślne |
| Weryfikacja | raport weryfikacyjny, jeżeli jest wymagany |
| Cena emisji | dokumenty potwierdzające cenę CO2 zapłaconą poza UE |
| Dokumenty celne | zgłoszenia celne, faktury i dokumenty transportowe |
Do każdego wpisu warto przypisać odpowiednie dokumenty źródłowe.
Mogą to być między innymi:
- zgłoszenia i dokumenty celne,
- faktury,
- dokumenty transportowe,
- specyfikacje techniczne,
- obliczenia emisji,
- informacje otrzymane od producenta,
- raporty weryfikacyjne,
- dokumenty dotyczące ceny emisji zapłaconej poza UE.
Tak przygotowana dokumentacja ułatwia kontrolę kompletności danych, współpracę z dostawcami oraz obsługę obowiązków związanych z rejestrem CBAM.
Rejestr CBAM służy między innymi do obsługi zezwoleń, przekazywania danych o emisjach, składania deklaracji oraz korzystania z funkcji potrzebnych do realizacji obowiązków wynikających z mechanizmu.
CBAM nie jest więc wyłącznie obowiązkiem sprawozdawczym. To proces, który wymaga połączenia danych zakupowych, celnych, technicznych i emisyjnych.
Im wcześniej importer określi:
- osoby odpowiedzialne za CBAM,
- zakres danych wymaganych od dostawców,
- sposób pozyskiwania informacji o emisjach,
- sposób weryfikowania kompletności dokumentacji,
- zasady przechowywania dokumentów,
- sposób prowadzenia wewnętrznego rejestru,
tym mniejsze będzie ryzyko braków danych i kosztownych korekt.
Chcesz przygotować firmę do obowiązków CBAM?
Gromadzenie danych o emisjach, współpraca z dostawcami spoza UE oraz weryfikacja dokumentacji mogą stanowić wyzwanie dla importerów. Dlatego warto odpowiednio wcześnie zrozumieć wymagania i przygotować w tym zakresie procesy wewnętrzne.
Na szkoleniu CBAM eksperci Akademii Wiedzy Środowiskowej Eko Cykl wyjaśniają:
- jakie obowiązki dotyczą importerów,
- jak ustalić, czy towar podlega CBAM,
- jak pozyskiwać dane od zagranicznych dostawców,
- jakie informacje o emisjach należy gromadzić,
- jak przygotować dokumentację,
- jak uniknąć najczęstszych błędów podczas raportowania.
