System Kaucyjny
System kaucyjny w Polsce 1 października 2025 r. stał się faktem, nieodwracalnie zmieniając zasady gry dla każdego, kto wprowadza napoje na rynek lub nimi handluje. Wiele przedsiębiorstw – w tym producentów żywności, importerów, sklepy i sektor HoReCa – wciąż działa na podstawie mitów i niewiedzy. Takie działanie generuje wysokie ryzyko kosztownych błędów i naraża Twoją firmę na dotkliwe kary finansowe sięgające nawet 500.000 zł. Dla przedsiębiorcy bez dedykowanego specjalisty ds. środowiska zgodność z przepisami i prawidłowe rozliczenie kaucji to kluczowe wyzwanie.
Przygotowaliśmy eksperckie podsumowanie podstawowych obowiązków i 3 kluczowe fakty, które rozwieją najczęstsze wątpliwości:
- Czy przystąpienie do systemu kaucyjnego dla wprowadzającego jest obowiązkowe?
- Jakie są specjalne zasady HoReCa i kiedy restauracja/kawiarnia nie musi pobierać kaucji?
- Jaka jest fundamentalna różnica w obowiązkach małego i dużego sklepu?
Zyskaj spokój, opierając swoje decyzje biznesowe na faktach.
Zanim przejdziemy do szczegółów, warto uporządkować najważniejsze definicje, które każdy przedsiębiorca powinien znać:
- System kaucyjny – to system, w którym przy sprzedaży produktów w opakowaniach na napoje pobierana jest kaucja, która jest zwracana użytkownikowi końcowemu w momencie zwrotu opakowania lub odpadu opakowaniowego.
- Kaucja – to określona kwota pieniężna doliczana do ceny napoju, która podlega zwrotowi. Wynosi ona 0,50 zł dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych i puszek metalowych oraz 1,00 zł dla butelek szklanych wielokrotnego użytku.
- Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje – to przedsiębiorca, który wprowadza na polski rynek napoje w opakowaniach objętych systemem, najczęściej ich producent lub importer/wewnątrzwspólnotowy nabywca.
- Jednostka handlu detalicznego lub hurtowego – to m.in. sklepy, markety, ale także hotele, restauracje, bary, kina czy apteki oferujące napoje objęte systemem.
Jakie opakowania są objęte systemem?
Jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów.
Metalowe puszki o pojemności do 1 litra.
Szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.
Ważne: Systemem nie są objęte opakowania po mleku i produktach mlecznych, a także kartony po napojach i sokach.
To nie system kaucyjny jest obowiązkowy. Prawdziwym obowiązkiem jest selektywna zbiórka. Ale nawet w przypadku opakowań objętych tym obowiązkiem ustawodawca dał przedsiębiorcom alternatywę.
Nadrzędnym celem, który firmy wprowadzające napoje mają zrealizować, jest osiągnięcie ustawowych poziomów selektywnej zbiórki opakowań
– co najmniej 77% od 2025 roku. System kaucyjny jest po prostu narzędziem, by ten cel osiągnąć.
Istnieje jednak inna droga: wprowadzający może świadomie nie przystępować do systemu i zamiast tego rozliczać się poprzez opłatę produktową (wniesioną w potrójnej stawce). Stawki opłaty produktowej zwłaszcza za rok 2025 i 2026 nie są wygórowane, dlatego część przedsiębiorców może świadomie zdecydować się na to rozwiązanie. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Klimatu I Środowiska z dnia 9 grudnia 2023 r. w sprawie stawek opłat produktowych dla poszczególnych rodzajów opakowań, stawki opłaty produktowej ustalono na poziomie:
| Stawka opłaty produktowej w zł za 1 kg | ||||
| Poz. | Rodzaj opakowania | 2025 | 2026 | 2027 |
| 1 | butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów | 0,10 | 1,00 | 5,00 |
| 2 | puszki metalowe o pojemności do jednego litra | 0,10 | 1,00 | 5,00 |
| 3 | butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do półtora litra |
0,10 | 1,00 | 5,00 |
Kluczowe obowiązki wprowadzającego napoje na rynek podsumowuje tabela:
- Przedsiębiorca, który przystąpił do systemu kaucyjnego
- Przedsiębiorca, który nie przystąpił do systemu kaucyjnego
Przystąpienie do systemu poprzez zawarcie umowy z podmiotem reprezentującym (operatorem)
Oznakowanie opakowań specjalnym symbolem systemu kaucyjnego wraz z wysokością kaucji.
Osiągnięcie wymaganych poziomów selektywnej zbiórki (realizowane w praktyce przez operatora).
Finansowanie systemu, m.in. poprzez pokrywanie kosztów zbiórki, transportu i rozliczania kaucji przez operatora.
Prowadzenie szczegółowej ewidencji i sprawozdawczości dotyczącej liczby i masy opakowań wprowadzonych na rynek.
Prowadzenie szczegółowej ewidencji i sprawozdawczości dotyczącej liczby i masy opakowań wprowadzonych na rynek.
Rozliczenie raz do roku opłaty produktowej (potrójna stawka).
Fakt 2: HoReCa na specjalnych zasadach. Nie zawsze trzeba pobierać kaucję!
Przedsiębiorcy prowadzący hotele, restauracje, bary, kawiarnie, food trucki, automaty z napojami, sklepiki szkolne i wiele innych podobnych podmiotów powinni zwrócić szczególną uwagę na kluczową zasadę. Pod rygor systemu kaucyjnego, jako jednostka handlowa, podlega się w momencie oferowania klientom napojów w opakowaniach objętych systemem. Kluczowe jest więc to, co dzieje się z opakowaniem w punkcie sprzedaży. Zasady te precyzuje „Podręcznik systemu kaucyjnego dla przedsiębiorstw”, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Zgodnie z jego wytycznymi, obowiązki sektora HoReCa zależą od formy sprzedaży napoju:
- Sprzedaż do spożycia na miejscu: W przypadku, gdy napój jest serwowany klientowi w taki sposób, że opakowanie nie opuszcza lokalu (np. zawartość butelki lub puszki jest przelewana do szklanki), nie powstaje obowiązek pobrania kaucji od klienta. W tej sytuacji to przedsiębiorca (np. restaurator) jest traktowany jako użytkownik końcowy. To on może następnie zwrócić puste opakowanie do punktu zbiórki i odzyskać kaucję, którą sam zapłacił przy zakupie towaru w hurtowni.
- Sprzedaż na wynos w opakowaniu systemowym: Obowiązek pobrania kaucji od klienta pojawia się w momencie, gdy napój w opakowaniu objętym systemem kaucyjnym jest sprzedawany na wynos. Jak czytamy w podręczniku Ministerstwa: „Jeśli klient postanowi zabrać opakowanie z niedopitym napojem ze sobą, to wtedy lokal gastronomiczny powinien pobrać od niego kaucję. Przy sprzedaży na wynos obowiązują takie zasady, jak w innych placówkach objętych systemem”.
Oznacza to, że każdy podmiot z sektora HoReCa musi rozróżnić te dwie sytuacje.
UWAGA! Sprzedaż napoju w butelce na wynos sprawia, że w tym konkretnym przypadku lokal HoReCa działa jak każda inna jednostka handlowa i musi naliczyć kaucję (i stosować odpowiednio zasady rozliczeń systemu kaucyjnego). Jeśli jednak opakowanie pozostaje w restauracji, obowiązek ten nie ma zastosowania.
Fakt 3: Mały sklep ma wybór, duży jest filarem systemu.
Obowiązki szeroko pojętych jednostek handlu detalicznego lub hurtowego są ściśle uzależnione od ich powierzchni sprzedaży, a różnice są fundamentalne. To właśnie ten parametr decyduje, czy „sklep” musi w pełni uczestniczyć w zbiórce wszystkich opakowań, czy też jego rola może być ograniczona jedynie do pobierania kaucji.
Kluczowe jest prawidłowe zrozumienie, czym jest „powierzchnia sprzedaży”. Zgodnie z ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jest to „część ogólnodostępnej powierzchni obiektu handlowego (…), przeznaczonego do sprzedaży detalicznej, w której odbywa się bezpośrednia sprzedaż towarów”. Co istotne, nie wlicza się do niej powierzchni magazynów, biur, korytarzy, strefy gastronomicznej czy ekspozycji wystawowej. Ta definicja ma ogromne znaczenie praktyczne i pozwala precyzyjnie określić, w której grupie obowiązków znajduje się dany punkt handlowy.
Poniższa tabela w przejrzysty sposób podsumowuje te różnice:
| Obowiązek | Sklepy o powierzchni sprzedaży do 200 m² | Sklepy o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m² |
| Pobieranie kaucji | TAK – za wszystkie sprzedawane napoje w opakowaniach systemowych. |
|
| Zwracanie kaucji i zbiórka butelek PET oraz puszek | DOBROWOLNE | OBOWIĄZKOWE |
| Zwracanie kaucji i zbiórka szklanych butelek wielorazowych | OBOWIĄZKOWE (jeśli sklep posiada je w ofercie) |
OBOWIĄZKOWE |
| Umowa z operatorem | Obowiązek zawarcia umowy z co najmniej jednym podmiotem reprezentującym, który się zgłosi. | Obowiązek zawarcia umowy z każdym podmiotem reprezentującym, który się zgłosi. |
| Informowanie klientów o zasadach systemu | TAK – obowiązek umieszczenia informacji w widocznym miejscu. |
|
| Prowadzenie ewidencji | TAK | |
Nie zapominajmy, że każdy z nas prywatnie jest konsumentem. Co warto wiedzieć z pozycji klienta sklepu, który kupuje napoje w opakowaniach objętych systemem?
- Oznaczone opakowania: Kaucja jest zwracana tylko za opakowania ze specjalnym znakiem systemu kaucyjnego.
- Brak paragonu: Aby konsument odzyskał pieniądze, nie potrzebuje dowodu zakupu.
- Stan opakowania: Opakowanie musi być puste, ale nieuszkodzone (niezgniecione), z czytelnym kodem kreskowym, aby umożliwić jego identyfikację.
To dopiero początek. Czy przedsiębiorcy są gotowi na wszystkie wyzwania?
System kaucyjny to rewolucja, która wymaga nie tylko działania, ale przede wszystkim wiedzy i strategii. Dlatego zapraszamy na retransmisję szkolenia online, na którym nasz ekspert krok po kroku wyjaśnia zawiłości systemu i pomaga przekuć nowe obowiązki w świadome i bezpieczne decyzje biznesowe.
⏰ Czas trwania: 2h 💻 Forma: Online