Ekologistyka to realizacja optymalnych rozwiązań w zakresie zbiórki, gromadzenia, usuwania i kierowania do utylizacji lub nieuciążliwej dla środowiska i społeczeństwa likwidacji odpadów różnych rodzajów¹, w tym odpadów opakowaniowych.
Ekologistyka zajmuje się przede wszystkim niwelowaniem negatywnego wpływu działania przedsiębiorstw na środowisko naturalne. Mogą to być działania związane z projektowaniem opakowań w sposób zapewniający minimalizację surowców niezbędnych do ich wytworzenia, ponownym wykorzystywaniem opakowań, redukcją zużycia energii i zanieczyszczeń, związanych z transportem oraz recyklingiem odpadów opakowaniowych. Koniec roku to dla wielu przedsiębiorstw okres wzmożonej pracy, związanej ze sprawozdawczością w zakresie opakowań. Warto więc poświęcić czas na weryfikację istniejącego status quo, w celu optymalizacji gospodarki opakowaniowej. Wśród sprawozdań jakie należy przygotować znajdują się:
- OŚ-OP1 – dotyczące masy opakowań wprowadzanych na polski rynek, z których to opakowań powstają odpady obciążone obowiązkiem odzysku i recyklingu,
- OPAKi – dotyczące produkowanych, importowanych i eksportowanych opakowań,
- sprawozdania za korzystanie ze środowiska – masa opakowań wykorzystywana w transporcie, decyduje o ilości niezbędnych przewozów, a to warunkuje wielkości emisji CO2.
Masa odpadów opakowaniowych i masa zanieczyszczeń, czyli elementy związane z wprowadzanymi na rynek opakowaniami – stanowią podstawę do analiz i ewentualnych modyfikacji w tym zakresie. W wyniku sporządzenia i prześledzenia przygotowywanej dokumentacji, jednym z wniosków może być zmniejszenie masy opakowań. Wśród wielu przyczyn rozwoju ekologistyki należy wymienić właśnie konieczność redukowania masy odpadów kierowanych na wysypiska śmieci, w związku z ograniczoną pojemnością tych obiektów. Wysypiska śmieci w Polsce to w dalszym
ciągu bardzo często przypadkowo wybrane miejsca, które nie spełniają podstawowych wymogów w zakresie gromadzenia odpadów (mimo sukcesywnie wprowadzanych przepisów porządkujących te kwestie). Często mowa jest o tzw. dzikich wysypiskach śmieci, powstających w lasach bądź na odludnych polanach, gdzie mieszkańcy wywożą swoje śmieci, w celu redukcji kosztów związanych z odbiorem odpadów. Statystyki
wskazują, że w Polsce istnieje 999 zarejestrowanych wysypisk śmieci, o łącznej powierzchni 3125 ha, a liczba składowisk powstałych „na dziko” – nie jest znana.
Podkreśla się, że koszty składowania są wciąż niewystarczające, przez co, zamiast motywować do selekcji, odzysku i recyklingu odpadów, skłaniają do ich magazynowania. Zmiany przepisów w tym zakresie, zmierzają w kierunku zamykania składowisk i promowania innych metod zagospodarowania odpadów.
Prezentowana obok piramida hierarchii postępowania z odpadami (Rysunek 1.) służy realizacji zasady zrównoważonego rozwoju, ratyfikowanej przez wiele państw. Opisuje działania w zakresie gospodarki opakowaniowej, od najbardziej preferowanych, jak zapobieganie, do tych najmniej pożądanych – unieszkodliwianie.
Jest to jednakże podejście, które w większości oferowanych scenariuszy służy niwelowaniu oddziaływania na środowisko już wytworzonych opakowań i powstających z nich odpadów opakowaniowych. W praktyce coraz więcej przedsiębiorstw redukuje masę opakowań (w/w zapobieganie), a dzięki temu zmniejsza obciążenia finansowe związane z surowcami, opłatami i emisjami w aspekcie opakowań. Gdy nie jest możliwa redukcja masy opakowań, lub gdy ich masa jest już najmniejszą z możliwych
zapewniających realizację wszystkich funkcji, ważne jest by mieć świadomość i możliwość antycypowania w efektach produkcji danej masy opakowań. Jedną z możliwości daje rozwój technologii odzysku i recyklingu. Motorem rozwoju dla tego typu przetwórstwa jest dostrzeżenie i chęć wykorzystania środków finansowych zawartych w odpadach (logistyka odzysku). Źródła korzyści związane są zarówno z ceną surowców wtórnych odzyskanych z rynku i sprzedanych ponownie do recyklingu, jak i oszczędnościami związanymi z większą opłacalnością ponownego przetwórstwa z surowców wtórnych w porównaniu do surowców naturalnych. Sytuacja ta wydaje się być jedynym możliwym scenariuszem postępowania w związku z malejącymi źródłami zasobów naturalnych, wymuszającymi poszukiwanie alternatywnych źródeł surowców do produkcji. Możliwość pozyskania surowców wtórnych z odpadów, ma szczególnie duże znaczenie dla państw o ograniczonym dostępie do surowców naturalnych, takich jak Chiny, których znaczenie na globalnym rynku dynamicznie rośnie.
Już w tej chwili zauważalne jest bardzo duże uzależnienie poziomu cen surowców wtórnych na polskim rynku, od sytuacji cenowej odpadów w Azji. Uzależnienie to i jego wpływ na kondycję finansową przedsiębiorstw w sektorze, jest między innymi powodem doskonalenia procesów ekologicznego projektowania opakowań. Promowanie innowacyjności i przemysłu opakowaniowego jest ważną ideą, która pobudza do działania na rzecz doskonalenia opakowań. Jednym z przykładów aktywności pobudzających tę sferę funkcjonowania firm jest konkurs ART OF PACKAGING – Perły wśród Opakowań. To ogólnopolski konkurs na najlepsze opakowanie roku, którego organizatorem jest firma EUROPEAN MEDIA GROUP Sp. z o.o., wydawca między innymi miesięcznika branżowego PACKAGING POLSKA. Ideą konkursu jest promowanie innowacyjności, kreatywności oraz konkurencyjności polskich opakowań na rynku krajowym oraz rynkach zagranicznych. ART OF PACKAGING ma dwie edycje: Debiuty oraz Professional. Od tego roku za sprawą Eko Cykl Organizacja Odzysku S.A., zwrócono także uwagę na aspekt ekologiczności opakowania. Opakowanie Eko ma być przyjazne dla środowiska i podlegać procesom recyklingu. Według tych cech analizowane będą wszystkie opakowania zgłaszane w konkursie.
Ekologiczność opakowań powoduje również zmiany w zakresie wielokrotnego ich wykorzystania i maksymalnego niwelowania ich wpływu na środowisko. Rozwój technologii produkcji opakowań to produkcja opakowań wielokrotnego użytku (a co się z tym wiąże konieczność tworzenia systemów zwrotu tych opakowań w obiegu zamkniętym) oraz produkcja opakowań biodegradowalnych (i związana z tym konieczność tworzenia możliwości selektywnej zbiórki odpadów biodegradowalnych oraz zapewnienia warunków niezbędnych dla kompostowania). Jako
przykład producentów opakowań biodegradowalnych, możemy wymienić takie firmy jak: OTTO Poland Sp. z o.o., INTENSIVE, Agencja CONS-PET Tomasz Kaszuba, Przedsiębiorstwo Papier-Mettler Polska Sp. o.o., BIOERG Sp. z o.o., Przedsiębiorstwo
BIOSERIA, Przedsiębiorstwo GFC Complex Solutions Sp. z o.o.. Wszystkie wymienione przedsiębiorstwa otrzymały rekomendację Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Opakowań dla opakowań biodegradowalnych, co oznacza, że producenci i dystrybutorzy materiałów opakowaniowych oraz opakowań biodegradowalnych przydatnych do kompostowania, uzyskali certyfikat zgodności z normą EN-13432:2000 (PN EN-13432:2004).
Istotne w aspekcie ekologistyki jest rosnące znaczenie opakowania i wykorzystanie jego wielorakich funkcji w celu osiągania przewagi konkurencyjnej. Tak jak kiedyś przewagę konkurencyjną uzyskiwało się zróżnicowaniem oferty lub przewagą kosztową, tak dziś akcentuje się ekologiczność opakowania. Według badań, już niebawem konsumenci będą podejmowali decyzje zakupowe analizując wpływ na środowisko produktów i opakowań, w których te produkty są wprowadzane na rynek.
Źródło: Logistyka Odzysku, nr 1/2012(2)
1 Korzeniowski A., Skrzypek M., Ekologistyka zużytych opakowań, Biblioteka Logistyka, Poznań 1999, s.29.
